Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Modifier

EtimolodjeyeModifier

Tayon-bodje latén "vascellum" (« djusse, waxhea, pitit våze, tchetoere, taexhon »; racuzinåve, dabôrd, avou l' francès "vaisseau"), do bodje "vasculum" (« pitit våze »); mot cité dins l’ FEW 14 192b.

PrononçaedjeModifier

SustantifModifier

singulî pluriyal
waxhea waxheas

waxhea omrin

  1. caisse di bwès k' on mete on moirt divins.
    • Si maladeye l' moennrè-st e waxhea. Motî Forir (fråze rifondowe).
    • Dins l' viye cimintire, on rboutéve on mete céncwante di tere sol waxhea. Jean-Jacques Gaziaux (fråze rifondowe).
    • Li prumî clå a stî metou avou nosse prumî cri et l' dierin claprè sol plantche di nosse waxhea. Jean-Luc Fauconnier (fråze rifondowe).
    • On m' aveut houkî po poirter l' bayåd avou l' waxhea dsu, li djoû di l' etermint. Henry Matterne (fråze rifondowe).
    • Dji veyeu mi prôpe etermint dins m' sondje et dj' esteu dins m' prôpe waxhea Robert Mathieu (fråze rifondowe).
    • Pus bea k' ça, dji n' l' a jamwais fwait, sapinse li mnujhî ki vneut d' achever l' waxhea di s' bele-mere. Roger Viroux (fråze rifondowe).
  2. Modele:drap grande caisse di bwès la k' on foléve les draps.
  3. (mot d’ boledjreye-påstedjreye) rond batchea di bwès (des côps avou on ceke di fier åtoû), di strin tressî, ou d' hårdêyes :
    1. ki les boledjîs fjhént l' pwin dvins.
    2. dins on manaedje, k' on meteut sol paile del sitouve avou l' pwin dsu por lu dmorer tchôd .
      • Cwand l' pwin esteut levé, on l' ritournéve et l' mete dissu l' aisse dins l' waxhea Lucyin Mahin (fråze rifondowe).
    3. po mete rispoizer l' laecea, pol crinme monter.
  4. pitit cwåré batchea po fé des lives di boure.
  5. muzeure
    1. po les likides.
    2. pol grin, d' a pô près 20 l.
  6. vere.
    1. grand vere a boere, sins pî.
    2. pitit vere al gote.
  7. (vî vî mot) tchetoere.

RatourneuresModifier

  1. Les waxheas n' ont pont d' potche u: gn årè nole taxhe après t' waxhea : cwand to mourrès, to n' pôrès nén prinde tes cwårs avou twè; on ndè va nén avou ses çanses.

ParintaedjeModifier

Mots d’ aplacaedjeModifier

clå d' waxhea

SinonimeyeModifier

Sipårdaedje do motModifier

w. do Mitan, w. do Levant, Basse Årdene

Fås amisseModifier

on vaché e walon n' est nén on vacher (vatchî) e francès.

OrtografeyesModifier

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : O81, O100, E145, S24

RatournaedjesModifier

caisse po mete on moirt
rond batchea di spès bwès po fé l' pwin, scramer l' laecea
muzeure pol grin (20 lites)
pitit vere al gote
vere di totès sôres

Waitîz etoModifier

  Lijhoz l’ årtike waxhea (discramiaedje) so Wikipedia