Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Riwalnijhî calcaedje do francès « pousser », å môde di francijhant replaeçmint des mots walons tipikes « bouter » eyet « tchôkî » (noûmot eplaidî pol prumî côp diviè 1950).

ViebeCandjî

poûssî (2inme troke) (codjowaedje)

  1. (v. å coplemint) voleur sipotchî (ene sakî, ene sacwè), sovint po l’ fé bodjî.
    • Ene grosse come mi, i m’ ont dvou poûssî på cou por mi poleur monter dins l’ pitit busse.
  2. (v. å coplemint) sipotchî (des ôtes djins) dins ene floxhe di djins.
    • On s’ fijheut poûssî d’ tos les costés.
  3. (v. å coplemint) voleur fé avancî, ecoraedjî.
  4. (v. sins coplemint) crexhe, tot djåzant d’ ene plante, d’ ene biesse, d’ en efant, d’ on må, des tchveas.
    • Il a leyî poûssî ses tchveas.
    • Come i poûssèt ces efants la.
    • Il a on boigne clå ki lyi poûsse ås fesses.
    • Les poes d’ oujheas, c’ est ene violete nichté, avou des gripetes, et ki poûsse bråmint dins les avoennes. M. Anselme.
  5. (v. sins coplemint) aveur del coûtresse d’ alinne, tot djåzant d’ on tchvå, d’ ene djin.
    • Vosse tchivå respire tot dnant on côp d’ flanc : i poûsrè dabôrd.
  6. (v. sins coplemint) fé ene foice, tot vlant fé boudjî ene sacwè.
  7. (v. sins coplemint) tinkyî ses musses do vinte, po fé rexhe ene sacwè pa l’ anusse (seles), pal nateure (vea, efant).

RatourneuresCandjî

  1. poûssî al valêye : poûssî po fé toumer, po fé dischinde.  Loukîz a : « poûssî djus ».
  2. poûssî l’ ouxh : clôre l’ ouxh.
  3. poûssî s’ sidje : poûssî foirt po nd aler a l’ ouxh (al twelete).  Loukîz a : « poûssî foû ».
  4. I n’ va nén pus lon k’ on nel poûsse : c’ est on nawe.  Loukîz a : « tchôkî ».
  5. poûssî å dbout : fé araedjî (ene sakî) disk’ å moumint k’ i n’ sait pus wårder si froed sonk.
  6. poûssî å drî : (mot d’ batlî) s’ aprepyî do rivaedje.  Loukîz a : « bouter å lådje ».
  7. poûsse, dji saetche : dijhêye d’ ecoraedjmint cwand ene sakî a malåjhey po fé èn ovraedje.
  8. poûssî al rowe, u al tcherete, u å tchår, u al bote : aidî ene sakî, ene sacwè, a-z ariver.  Loukîz a : « bouter ».
  9. poûssî deus, cwate, shijh dints : bouter deus, cwate, shijh dints di dvant.  Loukîz a : « brijhî ».
    • Nosse vatche poûsse cwate dints.
  10. esse poûssî del tchôde marke : aveur on tchôcmwår.  Loukîz a : « tchôkî ».

ParintaedjeCandjî

Mots d’ aplacaedjeCandjî

Mots vijhénsCandjî

RatournaedjesCandjî

voleur sipotchî po l’ fé bodjî
sipotchî dins ene floxhe di djins
voleur fé avancî
crexhe
aveur del coûtresse d’ alinne
  •   Francès : être asthmatique, avoir de l’asthme, présenter de la pousse
fé ene foice
tinkyî ses musses do vinte, po fé rexhe ene sacwè pa l’ anusse, evnd
  •   Francès : pousser, faire des efforts expulsifs
poûssî å dbout
  •   Francès : pousser à bout
poûsse, dji saetche
  •   Francès : courage !
poûssî al rowe, evnd
esse poûssî del tchôde marke