Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Bodje « blaw- » ‎(« blåw »), avou l’ dobe betchete « as- » des viebes, avou l’ cawete di codjowaedje « -i » des viebes.

PrononçaedjeCandjî

ViebeCandjî

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) asblawi / asblawixh
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) asblawixhoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) asblawixhans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) asblawixhnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) asblawirè / asblawixhrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) asblawixheu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) asblawixhe
pårt. erirece (dj’ a, vos av) asblawi
Ôtes codjowaedjes come prusti

asblawi (v. å coplemint)

  1. rinde come aveule, tot djåzant d’ ene foite loumire.
    • Li solo m’ asblawit.
    • I s’ amuze a-z asblawi les djins avou l’ solea dins on muroe.
    • Tot d’ on côp, on fourit asblawis pa ene grosse toitche.
  2. (imådjreçmint) fé po vanter, po mete e valeur.
    • I pinséve m’ asblawi avou tos ses flaflas.
    • Il esteut cråndimint asblawi pås idêyes recsisses.
    • Li tåve esteut covrowe d’ ene mape, blanke come l’ ivier, et gn aveut des fenès pôrçulinnes a vs asblawi. Andersen, ratourné pa L. Hendschel.
  3. adawyî.
    • I s’ a leyî asblawi pa ene feme ki n’ valeut nén tripete.
  4. emantchî (rôler).
    • I saye di nos asblawi avou tos ses ramadjes.
    • Ele l’ a asblawi avou ses bounimints.
  5. (viebe å prono) :  Loukîz a : « s’ asblawi ».

RatourneuresCandjî

  1. asblawi avou des foitès loumires : (imådjreçmint) mostrer a tertos ene sakî, on payis.
    • Les petaedjes di bombes do 16 di may 2003 ont asblawi l’ Marok avou les foitès loumires di l’ actouwalité eternåcionåle. L. Mahin.

ParintaedjeCandjî

SinonimeyeCandjî

(adawyî)

Mots vijhénsCandjî

RatournaedjesCandjî

± espaitchî d’ bén vey, tot djåzant d’ ene foite loumire  Loukîz a : asblawi
± (imådjreçmint) po mete e valeur
± adawyî
± emantchî
± asblawi avou des foitès loumires
  •   Francès : mettre sous les feus de la rampe, sous les projecteurs

Pårticipe erireceCandjî

singulî pluriyal
omrin asblawi asblawis
femrin asblaweye asblaweyes

asblawi o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "asblawi", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
    • Tot d’ on côp, on fourit asblawis pa ene grosse toitche.

AddjectifCandjî

singulî pluriyal
omrin asblawi asblawis
femrin padrî asblaweye asblaweyes
femrin padvant asblaweye asblaweyès

asblawi o. (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l' no)

  1. ki dmane come dizo èn estchantmint.
    • Nos estans asblawis pa tot çou k’ est scrît, come estant "mî" k’ ene sacwè ki n’ est "ki" dit. L. Hendschel.
    • Zabete, leye, ele li dveut co vey voltî, asblaweye k’ elle esteut dispu estant tote djonnete. J. Schoovaerts.
    • Li skiron, tot asblawi
      Ni saveut pus k’ lyi dire merci. P. Lassence.
  2. ki dmeure sins rén poleur dire.
    • Dji dmoréve la, eclawé, asblawi, avou m’ boke å lådje, e sayant d’ ramexhner les sovnances eyet les istweres racontêyes dissu l’ Turkeye. L. Hendschel, So l’ anuti.
    • Mi, s’ on poleut fé des siermints, dji raetchreu mi åme, la, divant vos, po vos assurer ki dji so vraiymint asblawi des belès imådjes: kés beas portraits di l’ Argayon et di s’ famile! M. Renard.
    • Pus tård, dj’ a discovrou (fén asblawi, èn ome !) totes les ritchesses do vocabulaire et des belès letes di totavå l’ Walonreye. L. Mahin.

SinonimeyeCandjî

RatournaedjesCandjî

  • F. ébloui, admiratif, enthousiasmé, impressionné, fasciné, séduit, émerveillé, obnubilé.
  • F. ahuri, stupéfait, interloqué.