Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

Etimolodjeye 1Candjî

Tayon-bodje latén « ciccum » (pitite sacwè).

PrononçaedjeCandjî

SustantifCandjî

singulî pluriyal
tchike tchikes

tchike f.

  1. (mot d’ djeu) pitite bole di veule ki sieve a on djeu d’ efant.
    • Mes ptits frés veyént bén k' i gn aveut åk, mins dji ls a mancî di prinde leus tchikes, et i n' ont pus drovou leus betchs J.-F. Brackman (fråze rifondowe).
  2. bole di biyård, di rbolete.
    F. boule.
ParintaedjeCandjî
SinonimeyeCandjî

måye, ma, djasse, kinike, bokete, casse, lawire, agate, beye, biyete, bole, crikele, crîskene, merbeule, peutchet, tchake, tchakete.

SinonimeyeCandjî

RatournaedjesCandjî

± pitite bole di veule po les efants djouwer

Etimolodjeye 2Candjî

  Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.

SustantifCandjî

tchike f.

  1. çou k' on tchikeu tchike.
    • Hê, vî, passe mu t' tchike po-z aler al verreye :: Åy, hê, ti, nodidju, elle est co plinne di djus !
    • I groumtént dedja ene tchike di role, tot-z alant al hoyire a 5 eures å matén G. Mottard (fråze rifondowe).
    • Ene tchike, ça vå co mî k' ene galete, k' ene tåte å côrin u k' ene gote, mins si t' as les troes, èn fouxhe nén emayî : dji les sayrè avou plaijhi É.-J. Piret (fråze rifondowe).
    Loukîz a : tchafion.
    F. chique.
    so moens di tins k' i n' fåt po fote ès tchike a tere : so pont d’ tins.
    F. en moins de temps qu’il ne fait pour le dire.
    fé ene sacwè po des tchikes; : u :
    ... po des tchikes et do toubak : fé ene sacwè ki n’ sieve a rén ; bouter po rén, sins esse payî.
    Loukîz a : prodeyo, po des coyes di påpe.
    F. inutilement, gratuitement.
    tourner a brouwet d' tchikes : tourner a rén.
    On dit eto: tourner a cou d’ poyon.
    F. péricliter, s’étioler, déchoir.
  2. bouboune.
    • On-z î trovéve totes les tchansons a l' môde, Ene novele sôre di machene po fé des vôtes, Des savnetes a l' dozinne, tchocolåt, nougat, Et les noerès tchikes di carabouya L. Nisen (fråze rifondowe)..
    • Et vola co des tchikes, des orandjes, des djaeyes, des coûkes di Rinse, des sint-Nicolai d' tchocolåt... (Y. Gendarme).
    Loukîz a : kinike, carabouya.
    F. boule, bonbon.
    &nbsp :Al rabôrêye, Des tchikes et del makêye : rime-rame d’ efant cwand i s’ vinént rabôrer e-n ene coine, e l’ ivier, po s’ tini tchôd.
  3. (mot d' acleveu) mizrete 2 (coir k' est dins l' bouye des aiwes do vea, do polin, et sovint dé l' gueuye do polin).
    • Li polin a bén l' tchike al gueuye; pol cavale, c' est deus côps pus gros k' pol vatche (ramexhné pa P. Otjacques)
    F. hippomane.
    Li polin a bén l' tchike al gueuye : dijhêye di tchikeu, po dire k' i fjhèt bén d' tchiker.
ParintaedjeCandjî
Mots d’ aplacaedjeCandjî

tchike-gome

Etimolodjeye 3Candjî

Svierba do viebe : tchiker avou stindaedje di sinse come onk ki tchike li botaye di gote.

PrononçaedjeCandjî

tchike, chike, tchitche.

SustantifCandjî

tchike f.

  1. estance d’ onk k’ est .
    Loukîz a : doufe, tchårmante, sogneye, crole, dasse, daye, pronne, sôlreye, tampone, taene, trimpe, biyoke, ploumet, loke, perzeure, paye.
    F. cuite, état d’ivresse, ébriété.
    aveur ene tchike, aveur si tchike, atraper s’ tchike, ramasser ene tchike : esse sô (sôle).
    • Il a ramassé ene fameuse tchike al dicåce (Motî d’ Bastogne).
    • Li papa del crapåde berloke d' aveur yeu d' tchike, ki l' mame end a tant d' tinre É. Gilliard (fråze rifondowe).
    F. être pompette.
    aveur ene tchike di permission, ene tchike carabinêye : esse fén sô (fene sôle).
    si fote ene tchike : boere po-z esse sô.
    • Ci n' est nén ene råjhon po s' fote des tchikes a-z è piede li memwere M. Robert (fråze rifondowe).
    F. se saoûler.
    aveur ene dimeye tchike : esse nén trop sô.
    • Il aveut sti boere sacwants gotes, et il aveut ene dimeye tchike Motî Pirsoul (fråze rifondowe).
    F. lègère ébriété.
OrtografeyesCandjî
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : E1, E212

Etimolodjeye 4Candjî

riwalonijhî calcaedje di l’ inglès "chip" (minme sinse), avou assaetchance di tchike 1, (noûmot eplaidî pol prumî côp diviè 1995).

SustantifCandjî

tchike f.

  1. pitite unité d’ èn aparey electronike.
    • Gn a on bea live sincieus, so les tchikes electronikes ki s' polèt mete dizo l' pea des biesses, k' a disparexhou di s' bibioteke L. Mahin.
    F. puce, microprocesseur.

Waitîz etoCandjî

  Lijhoz l’ årtike tchike (discramiaedje) so Wikipedia