Loukîz eto : , , Si, SI, si-, .

Etimolodjeye 1

candjî

Tayon-bodje latén « si » (minme sinse)

Aloyrece

candjî
Alofômes
Plinne cogne Spotcheye cogne
si s’

si

  1. dene ene condicion po ki l’ viebe si fwaiye avou l’ indicatif prezintrece, cwand ça s’ pasrè dandjreus insi.
    • Si t’ véns avou mi, dji t’ dinrè ene boutche al novelan.
    • S’_on vout bén, i fåreut cwiter cisse såle ci, ca gn a des ôtes ki rawårdèt po-z intrer.
    • S’_i fwait bea, dj’ irè al Bovreye Motî Forir (fråze rifondowe).
  2. pareymint, mins avou l’ condicioneu ou l’ suddjonctif erirece, cwand ça n’ si pasrè dandjreus nén.
    • Si dj’ åreu yeu sepou, dji n’ î åreu seur nén yeu stî.
    • Li må el picive come si on lyi avaxhe heré on tchôd fier houte et houte del tchå Jean Lejeune di Djoupeye, Avå trîhes èt bwès, p. 10 (fråze rifondowe).
  3. dene ene condicion ki n’ si såreut fé.
    • Si matante åreut des coyes, ci sereut mononke.
Mots d’ aplacaedje
candjî
Ortografeyes
candjî
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ratournaedjes
candjî
dene ene condicion po ki l’ viebe si fwaiye
dene ene condicion ki n’ si såreut fé

Sustantif

candjî
singulî pluriyal
si

si omrin

  1. sacwè k’ on n’ såreut nén fé.
    • Avou des si, on metreu Lidje a Tchålerwè.
  2. condicion po fé ene sacwè.
    • Gn a todi des si et des mins Motî Forir (fråze rifondowe).
Ratourneures
candjî
  1. mete li si
Ratournaedjes
candjî
si
  •   Francès : si (fr)

Etimolodjeye 2

candjî

Tayon-bodje latén « sic » (insi).

Adviebe

candjî

si (nén candjåve)

  1. nén spotchåve divant èn addjectif, mostere on rmetaedje a des ôtes liveas d’ foice do minme addjectif.
    • Pout on esse si ritche et si pice-crosse ? Motî Forir (fråze rifondowe).
    • I n’ est nén si sûti k’ i nel dit.
  2. spotchåve (Avou on viebe) Insi, adonpwis (minme sins kel mot latén)
    • Et s' î dmona-t i cwarante djoûs et cwarante nutes, et s' fourit i temté do demon Joseph Mignolet, evandjile sorlon Sint-Mår (fråze rifondowe).
    • I rwerixha bråmint des malådes afidjîs d' totès sôres di mås, et s' tchessa-t i bråmint des demons.Joseph Mignolet, evandjile sorlon Sint-Mår (fråze rifondowe).
    • Et avou ça, i s’ ont decedé. (J. Lechanteur, ramexhnant li temognaedje d' on fossî, wallonnes, 2001-2002)
    • Li maladeye cwita cist ome la et s' fourit-i rweri. Joseph Mignolet, evandjile sorlon Sint-Mår (fråze rifondowe).
    • Mins s' fårè-t-i ratinde l'anêye 2006 po vey li pordjet pår so pås so fotches. Lorint Hendschel, So l’ Anuti.
Sinonimeye
candjî

ossu, si tant, si télmint

Mots d’ aplacaedje
candjî
Ratournaedjes
candjî
 Loukîz a : ossu
ainsi, adon

Adjondrece

candjî
Alofômes
Plinne cogne Spotcheye cogne
si s’

si

  1. (vî mot) et, ey insi, epwis.
    • Cwand ns årans stî a deus troes messes, Nos vénrans cial magnî des coisses; Si magnrans ns ene ône di tripe Noyé walon (fråze rifondowe).
    • Vos vénroz; si fåt i k’ vos lodjîxhe Motî Forir (fråze rifondowe).
    • Binamé et djusse est i, l’ Signeur; si fé des lwès po rmete les petcheus sol voye. — George Staelens, ratournant li såme XXIV-XXV.
  2. mågré ça.
    • Co k’ on n’ åreut ni pan ni pîce,
      Si lzî fåt i rparer leu tiesse
      Di beas parmints tcherdjîs d’ féns pieles
      Po dmorer e påye åtoû d’ zeles — Vî tecse d’ aviè 1600 (fråze rifondowe).
Mots d’ aplacaedje
candjî

et s'

Ratournaedjes
candjî
et  Loukîz a : et

    Etimolodjeye 3

    candjî

    Tayon-bodje latén « se » (minme sinse)

    Alofômes
    Cogne plinne ordinaire Cogne plinne a dvanceye voyale Spotcheye cogne
    si ès s’

    Prono d’ djin coplemint

    candjî

    si omrin et femrin

    1. coplemint d’ on viebe å prono a l’ infinitif.
      • Ké plaijhi di si stinde dins l’ frisse waide.
    2. coplemint direk del troejinme djin do singulî (omrinne, femrinne ou neute) di viebes å prono muroetreces.
      • I n’ si rwaite nén dins on miroe tos les djoûs.
    3. coplemint direk del troejinme djin do pluriyal (omrinne ou femrinne) di viebes å prono muroetreces et nonlôtreces.
      • Ele ni s’ ont nén lavé å matén, ni ene ni l’ ôte.
      • Ele si batént a côp d’ schinetes, come les omes.
    4. coplemint di viebe a nén cnoxhou sudjet.
      • I si djheut, dins l’ viyaedje, k’ elle coûtchive avou èn ôte.
    5. coplemint direk del prumire djin do pluriyal, avou l’ prono sudjet "on".
      • Nos n’ î vléns nén aler, mins, tot conte fwait, on s’ a bén plai.
    6. (padvant on viebe) Aler
      • Hape ene båjhe ås crapådes et s' danse come ene djonne djin. Joseph Mignolet, fleurs d'esté (fråze rifondowe).
      • Va, planket; lai l' powete foirdjî ses ouves e påye et s' côpe les fleurs del veye, ele durèt si pô d' tins (Djozef Mignolet, powezeye) Joseph Mignolet, fleurs d'esté (fråze rifondowe).
      • Aprestez l' voye do Signeur et s' ridressîz ses pazeas. Joseph Mignolet, evandjile sorlon Sint-Mår (fråze rifondowe).
      • Leve tu, prin t' payasse et s' rote evoye Joseph Mignolet, evandjile sorlon Sint-Mår (fråze rifondowe).
    Ortografeyes
    candjî

    (si / ès / s’)

    Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
    Ratournaedjes
    candjî
    coplemint d’ on viebe å prono a l’ infinitif
    coplemint direk del troejhinme djin do singulî
    coplemint direk del troejhinme djin do pluriyal
    coplemint direk del prumire djin do pluriyal

    Etimolodjeye 4

    candjî

    Tayon-bodje latén « suus » (minme sinse)

    Alofômes
    Cogne plinne ordinaire Cogne plinne a dvanceye voyale Spotcheye cogne
    si ès s’

    Prezintoe d’ apårtinance

    candjî
    Alofômes
    si-n si-t
    singulî pluriyal
    si ses

    si omrin et femrin

    1. prezintoe d’ apårtinance do rwaitant et del riwaitante.
      • Si fré m’ a vnou trover.
      • Si sour m’ a vnou trover.
      • I fåt schoûter s’ pere et s’ mere Motî Forir (fråze rifondowe).
    Ratourneures
    candjî

    aveur si ådje

    Ortografeyes
    candjî

    (si / ès / s')

    Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
    Ratournaedjes
    candjî
    si
    •   Almand : sein (de) (da ene omrinne djin, å nominatif); ihr (en) (da ene femrinne djin, å nominatif)
    •   Inglès : his (en) (da ene omrinne djin); her (en) (da ene femrinne djin); its (en) (da on sudjet neute)
    •   Espagnol : su (es) omrin & femrin
    •   Francès : son (fr) omrin, sa (fr) femrin
    •   Neyerlandès : zijn (nl) (da ene omrinne djin); haar (en) (da ene femrinne djin)

    Etimolodjeye 5

    candjî

    Prumirès letes di "Sancti Iohannes", boket d’ èn air latene k’ a siervou a lomer les notes.

    Sustantif

    candjî
    singulî pluriyal
    si

    si omrin

    1. dierinne note di muzike, inte li "la" et l’ "do" do dzeu.
    Mots vijhéns
    candjî
    Notes di muzike e walon
    do mi fa sol la si
    Ratournaedjes
    candjî
    si
    •   Inglès : si (en)
    •   Francès : si (fr)

    Aloyrece

    candjî
    1. si (mot scrît eyet prononcî e francès come e walon)
      • Si j’avais su, je ne serais pas venu; mais tous comptes faits, je me suis bien plu.
        • Si dj’ åreu seu, dji n’ åreu nén yeu vnou; mins tot rabatou, dji m’ a bén plai.

    Adviebe

    candjî

    si

    1. si (mot scrît eyet prononcî e francès come e walon)
      • Elle est si belle !
        • Elle est si bele !

    Mot-fråze

    candjî

    si

    1. siya, si-fwait
      • On m’ a dit que vous ne viendriez pas :: Mais si !
        • On m’ a dit k’ vos n’ vénrîz nén :: Siya, taiss !

    Sustantif

    candjî

    si

    1. si (mot scrît eyet prononcî e francès come e walon)
      1. note di muzike.
      2. lomaedje do mot "si".
        • Avec des si, on met Paris en bouteille.
          • Avou des si, on mete Paris e botaye.

    Espagnol

    candjî

    Aloyrece

    candjî

    si

    1. si (mot scrît e-n espagnol come e walon)
      • Si lo hubiese sabido, no hubiera venido; pero al fin y al cabo, me divertí.
        • Si dj’ åreu seu, dji n’ åreu nén yeu vnou ; mins tot rabatou, dji m’ a bén plai.

    Pwaire minimom

    candjî