Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

Dobès rfondowes
esse   sey

Etimolodjeye 1Candjî

Tayon-bodje latén « esse » (sinse loyant li sudjet a l’ atribut) ; li bodje « stare » (« esse astampé») a dné les cognes di sacwants tins (« stî » / « stou » / « estou »; « esteut »; « esta »). Des ôtes cognes di codjowas vegnnut eto di sacwants codjowas laténs ;  Loukîz a : « ere » ; « serè » ; « fourit ».

PrononçaedjeCandjî

ViebeCandjî

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) so
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) estoz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) estans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) sont
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) s(e)rè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) esteu
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) soeye
pårt. erirece (dj’ a, vos av) stî / stou / estou
Ôtes codjowaedjes sipepieus tåvlea

esse (viebe a pårt)

  1. loye li sudjet èn adjectif atribut.
    • Dji so malåde, dji n’ sårè vni ovrer.
  2. loye li sudjet on sustantif atribut.
    • Nosse pere esteut botchî.
  3. mostere li pôzucion d’ ene djin, d’ ene biesse, d’ ene sacwè.
    • — Wice ess ?
      — Dji so sol plaece do Martchî, divant l’ cåbaret « Å ratind-tot ».
RatourneuresCandjî
  1. est çki
  2. esse di bon bos, esse di bon bwès
  3. esse di påsse
  4. esse al dicåce
  5. esse e payis k’ i n’ î passe pont d’ tchår
  6. esse foû waibes
  7. esse come so on nûlea
  8. esse do bos k’ on fwait les violes
ParintaedjeCandjî

(minme sourdant etimolodjike)

Mots d’ aplacaedjeCandjî
OrtografeyesCandjî

 Loukîz a : « sey »

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
RatournaedjesCandjî
loye li sudjet a l’ atribut
  •   Arabe : rén (sudjet ey atribut metous onk dirî l’ ôte : dji so binåjhe = mi binåjhe)
  •    Arabe marokin : rén (sudjet ey atribut metous onk dirî l’ ôte : dji so coibjhî = mi coibjhî)
  •   Almand : sein (de)
  •   Inglès : to be (en)
  •   Espagnol : ser (es)
  •   Francès : être (fr)
  •   Itålyin : essere (es)
  •   Neyerlandès : zijn (nl)
mostere li pôzucion

Etimolodjeye 2Candjî

S’ i gn åreut ene sakî ki sepreut cwè å dfwait di l’ etimolodjeye di « esse », el pout stitchî vaici.

PrononçaedjeCandjî

SustantifCandjî

singulî pluriyal
esse esses

esse o.

  1. lete latene S, s.
  2. sacwè k’ a l’ cogne di cisse lete cial.
    • El vweteure a fwait on esse divant di s’ taper dins l’ meur.
RatourneuresCandjî
  1. fé des esses : zigzaguer.
OrtografeyesCandjî
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :