Loukîz eto : Cougnî.

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Bodje « cougne » (cougnet) avou l’ cawete di codjowaedje «  » des viebes.

ViebeCandjî

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) cougne
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) cougnîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) cougnans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) cougnnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) cougnrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) cougnive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) cougne
pårt. erirece (dj’ a, vos av) cougnî
Ôtes codjowaedjes come waitî

cougnî

  1. (viebe å coplemint) fé moussî, tot bouxhant dsu.
    • Cougnîz mu on crampon dins ç' på la.
    • Les houyeus cougnèt des bos et des abloks po-z espaitchî l' taeye di bodjî Louis Marcelle (fråze rifondowe).
  2. (viebe å coplemint) fé tni comifåt avou des cougnets.
    • Dj' alans cougnî ces stançons la po k' i n' bodjexhe nén.
    • Dj' a cougnî l' mantche do mårtea Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).. F. coincer, caler, assujettir.
  3. (viebe å coplemint) repeter po fé comprinde di foice, fé moussî (dins l' tiesse).
    • On n' lyi sait cougnî ça dins s' tiesse.
    • El feme ki s' plind todi ki si ome est a l' disbåtche,
      K' i n' rintere k' e tcheyant do meur droet so l' meur gåtche,(…)
      A ! sovint, si çtele-la poleut cougnî dins s' tiesse
      K' ele sait fé k' a s' måjhon si ome ès trouve a l' fiesse,
      Ele ni dvreut nén co prinde el lune avou ses dints;
      Ele n' åreut k' a mostrer tos ses bons sintimints Michel Renard (fråze rifondowe).
    • Ci-la, i nos l' aveut cougnî sacwants côps ki l' Sint-Nicolai, c' esteut ene emantcheure po nos fé tni påjhires on moes d' astok Jean-Luc Fauconnier (fråze rifondowe).
  4. (viebe å coplemint) (måhonteuzmint) fé l’ amour a (ene feme).
    • Ele si lait cougnî pa tertos.
  5. (v. sins coplemint) fé l' amour.
    • Gn aveut des Flaminds ki vlént aprinde li walon: « cwè k' c' est, les troes prumîs mots? » et mi responde: « boere, magnî, cougnî » Lucyin Mahin, d' ene divize avou ene djin d' Vencîmont..
    • Dimorer des samwinnes etires sins rexhe foû dins des ratind-tot pés k' des rans d' pourcea, a viker avou des bizådes eyet dischirer l' tins a doirmi, a cougnî, a prinde plaijhi a des djeus ki fjhèt må, todi pus må… Lorint Hendschel, So l’ Anuti.
  6. djouwer on laid toû a (ene ôte djin).
    • Vinde si bas ! Bén i s' a fwait cougnî !

RatourneuresCandjî

  1. Li ci ki magne bén cougne bén dijhêye po ecoraedjî (èn ome) a magnî.

SinonimeyeCandjî

fé moussî d' foice
fé l' amour a
djouwer on laid toû a

ParintaedjeCandjî

RatournaedjesCandjî

fé moussî d' foice
fé comprinde di foice
fé l' amour a
fé l' amour
djouwer on mwais toû a

Pårticipe erireceCandjî

singulî pluriyal
omrin cougnî cougnîs
femrin cougneye cougneyes

cougnî omrin

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "cougnî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
    • Ass dedja cougnî ene noere ?

SustantifCandjî

singulî pluriyal
omrin cougnî cougnîs
femrin cougneye cougneyes

cougnî omrin

  1. (rabaxhanmint) onk on pô drole (come s' on lyi åreut bouxhî so s' tiesse).
    • Nel schoûte nén, c' est on cougnî.

Mots d’ aplacaedjeCandjî

dimey-cougnî