Walon (Rifondou) candjî

Viebe candjî

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) wangne
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) wangnîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) wangnans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) wangnnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) wangnrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) wangnive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) wangne
pårt. erirece (dj’ a, vos av) wangnî
Ôtes codjowaedjes come waitî

wangnî

  1. (v. sins coplemint) esse li prumî (d' ene bate).
    • Li prumî k' aveut catchî tos les chifes d' ene des cwåtes criyive "kine!" et il aveut wangnî. Maurice Georges (fråze rifondowe).
  2. (viebe å coplemint) riçure po si ovraedje, pask' on-z a stî l' prumî.
    • Il a wangnî l' prumî pris.
  3. (viebe å coplemint) riçure ene sacwè après s' aveur yeu batou por leye.
    • Ca tès vîs mots ont s’tu batous so n’ deûre èglome
      Avou l’ustèye d’acir qui nos wangna nos dreûts,
      Oûy’ minme, qwand on lès d’bite, on ôt co brêre les omes
      Qu’ont flahî, sins lâker, po qu’ nos viquans’ ureûs
      Joseph Mignolet, "Les håyes sont rfloreyes", "Mi lingadje?", 1921, p. 117.
  4. meriter.
    • Li pôve biesse l' aveut bén wangnî, ca dispoy Lidje ele aveut rouflé sins ahote et n' lyi aveut on nén meskeyou les côps d' corijhe Joseph Mignolet, "Vé l’loumîre" (1922) (fråze rifondowe).
  5. ((v. å nén dit coplemint)) (wangnî après)
    1. endaler eviè.
      Hê, les trakeus ! sayîz d' wangnî après li dzeu do tiene : dj' estans onk dissu l' ôte, ciddé padzo !
    2. si stinde eviè.
      Li grande veye wangne Après la-hôt, après låvå, Avou s' cimint, avou s' beton… Lucyin Mahin.

Ratourneures candjî

  1. wangnî s' crosse, wangnî s' biftek
  2. ci n' est nén li tchvå k' a wangnî l' avoenne ki l' a

Parintaedje candjî

Mots d’ aplacaedje candjî

Mots vijhéns candjî

Ortografeyes candjî

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

Ratournaedjes candjî

v.s.c. esse li prumî d' ene bate

Pårticipe erirece candjî

singulî pluriyal
omrin wangnî wangnîs
femrin wangneye wangneyes
  1. wangnî omrin
  2. Pårticipe erirece omrin do viebe "wangnî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.
    • Li pårteye a stî wangneye al dierinne munute.