Drovi l' mwaisse menu

Ådvins

Flag of Wallonia.svg WalonCandjî

EtimolodjeyeCandjî

Aplacaedje di : «ter» (bodje latén «trans», avou rbetchfessaedje do R) + «tos», dedja dins l' vî lingaedje d’ oyi (vî francès « trestout » u «trestot»); mot cité dins l’ FEW 13/2 127a. Dataedje do mot : 1632.

Nén definixhant pronoCandjî

singulî pluriyal
omrin tertot tertos
femrin tertote tertotes / tertotès

tertos o. pl.

  1. totes les djins, sins k' i ndè manke ene, repetant on prono (purade sudjet, mins eto droet coplemint).
    • Et s' els a fwait tertos dismoussî Sintake Rimåke, t. I. p. 319 (fråze rifondowe).
    • Nos irans tos, tertos, tertos; Nos irans tos, tertos, tertos, Al fôre a Lidje — viye tchanson (fråze rifondowe).
    • Vo nos ci tertos Motî d’ Vervî (fråze rifondowe).
    • Elle estént tertotes al pus bele Motî d’ Bastogne (fråze rifondowe).
    • Ele vlént tertotes aveur råjhon Motî Toussaint (fråze rifondowe).
    • I s' evont tertos eshonne Motî del Lovire (fråze rifondowe).
    • On-z est tertos la Motlî d’ Doncô (fråze rifondowe).
    • Il ont passé tertos, nos tåyes; et xhårer, s' cobôrer, chamter; prinde li plaece di n' onk l' ôte; dispu todi É. Gilliard (fråze rifondowe).
  2. tote li trope des djins mostrés dirî onk des pronos: nos, nozôtes, vos, vozôtes, zels, zeles, yeusses).
    • Alans î, nos tertos Motî Forir (fråze rifondowe).
    • La ene pitite dorêye po nos tertotes, (les comeres) Motî d’ Vervî (fråze rifondowe).
    • Il î estént zels tertos Motî d’ Djivet (fråze rifondowe).
    • Hê, la ! C' est po nozôtes tertos, saiss, li wastea.
  3. come sudjet tot seu.
    • Tertos ni sårént esse prumî.
  4. come coplemint tot seu.
    • C' est on må-d'-vinte: i djaloze tertot.
    • Dji di çoula po tertos Motî d’ Vervî (fråze rifondowe).
  5. (rålmint eployî) totes les sacwès, sins k' i ndè manke ene.
    • Ramassez les usteyes, et tertotes ! s' il è manke ene, vos n' såroz ovrer dmwin.

Piceures di croejheteCandjî

Tchuze d' ortografeye inte "tertot & "tertos" :

Après l' prono "on", on eployrè purade "tertot" s' i gn a on prono singulî (on-z a tertot ses difåts <> il ont tertos leus defåts; on-z est tertos la).

Dins des cas k' i gn a, on pout tchoezi : si tertot sereut tot fén parey = Si tertos serént tot fén pareys.

RatourneuresCandjî

  1. bondjoû, tertos, bounnute, tertos
  2. gn a des croes po tertos
  3. è vla po tertos
  4. ni riyoz nén des må-tchåssîs : i gn a des savates po tertos

SinonimeyeCandjî

Mots vijhénsCandjî

tchaeconk, tchaeke

Mots d’ aplacaedjeCandjî

OrtografeyesCandjî

 Loukîz a : « tertotes »

E li scrîta (1100-1600) :
Divant 1900 :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : S24, S100

RatournaedjesCandjî

± totes les djins (repetant on prono)
± totes les djins (ni repetant nén on prono)  Loukîz a : tolmonde