Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Tayon-bodje latén « mucere » (minme sinse), avou l’ betchete « tcha- » des viebes.

PrononçaedjeCandjî

  • AFE :
    • diferins prononçaedjes : /t͡ʃa.mɔ.ˈsiː/ /t͡ʃa.mɔ.ˈsi/ /t͡ʃa.mɔ.ˈse/ /t͡ʃa.mɔ.ˈsɛ/ /t͡ʃa.mu.ˈsiː/ /t͡ʃa.mu.ˈsi/ /t͡ʃa.mu.ˈse/ /ca.mu.ˈsiː/ /ka.mu.ˈse/ /ka.mu.ˈsɛ/ /t͡ʃa.mu.ˈhi/ (36 prononçaedjes)
    • prononçaedje zero-cnoxheu : /t͡ʃa.mɔ.ˈsiː/
  • Ricepeures : tcha·mos·sî

ViebeCandjî

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) tchamosse
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) tchamossîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) tchamossans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) tchamosnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) tchamosrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) tchamossive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) tchamosse
pårt. erirece (dj’ a, vos av) tchamossî
Ôtes codjowaedjes sipepieus tåvlea

tchamossî (v. sins coplemint)

  1. atraper des tchamosseures, kel distrujhèt, tot djåzant d' amagnî, u d' ôtès prodûts naturels.
  2. si covri d' tchamosseures po des sacwès metowes al crouweur.
    • Si vos metoz vosse toubak al crouweur, i va tchamossî Motî d’ Nivele (fråze rifondowe).
    • I fwait télmint crou k' gn a tot ki tchamosse Motî Pirsoul (fråze rifondowe).
    • Li noû årmå est si mate ki totafwait î tchamosse Motî Forir (fråze rifondowe).
  3. (imådjreçmint) dimorer lontins el minme plaece.
  4. (sessouwalité) divni vî, et esse sins pus rén saveur fé.
    • Si ti n' vas nén ås comeres, dji cnoxhe åk ki tchamosrè bénrade.
    • Nos pinsans bén ki les blondes et les brunes ont vnou å monde, c' est nén po tchamossî J. Colson (fråze rifondowe).

RatourneuresCandjî

  1. El tchamossî tchamp : no d' ene plaece d' Åle (so plaece: el camoussé tchamp).

ParintaedjeCandjî

SinonimeyeCandjî

Mots vijhénsCandjî

carmojhi, carmoujhner.

OrtografeyesCandjî

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

RatournaedjesCandjî

  • F. moisir, chancir.
  • F. s'attarder, rester indéfiniment.
  • F. languir, perdre ses atouts, se détériorer.

Pårticipe erireceCandjî

singulî pluriyal
omrin tchamossî tchamossîs
femrin tchamosseye tchamosseyes

tchamossî o.

  1. Pårticipe erirece omrin do viebe "tchamossî", ki pout esse eployî come addjectif et come sustantif.

AddjectifCandjî

singulî pluriyal
omrin tchamossî tchamossîs
femrin padrî tchamosseye tchamosseyes
femrin padvant tchamosseye tchamosseyès

tchamossî o.

  1. covrou (owe) di tchamosseures.
    • Do tchamossî pwin.
    • Dj' î a trové ene tåte tote tchamosseye.
    • Dins l' houyire, t' aveus pacô des bwès tot tchamossîs ki vos n' dirîz k' i sont covrous d' nivaye Motî Haust (fråze rifondowe).
  2. vî, ki n' sait pus rén fé.
    • Comince do vint-ey-ininme sieke: "To contrès e-n euros !", dit-st i, l' vî tchet, dedja a mitan tchamossî Y. Paquet (fråze rifondowe).

RatourneuresCandjî

  1. del tchamosseye troye : (tot cåzant å rvier) do bon peket.
    • Divant k' on nos efornêye, Avalans tot çki dmorrè Ca del viye troye tchamosseye, Låvå, persone n' è boerè J. Colson (fråze rifondowe). F. bon vieux genièvre.

OrtografeyesCandjî

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

RatournaedjesCandjî

covrou d' tchamosseures

SustantifCandjî

tchamossî (nén contåve) todi singulî

  1. odeur u gosse d' ene tchamosseye sacwè.
    • Ça sint l' tchamossî; on-z ode li tchamossî Motî Forir (fråze rifondowe)..
    • Nos intrans dins ene grande tchambe k' on n' ranairixh djamåy, ki sint l' resseré, li tchamossî et les vîs papîs Motî Pirsoul (fråze rifondowe).
    • Nosse pwin a l' gosse di tchamossî Motî Forir (fråze rifondowe).
  2. tchamosseye sacwè.
    • On lyi dnéve tot djusse on croxhon d' pwin; et eco ! des côps, c' esteut do tchamossî L. Mahin (fråze rifondowe).
    • Ostant do pouri ki do tchamossî F. Loriaux (fråze rifondowe).

OrtografeyesCandjî

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

RatournaedjesCandjî

nodeur d' ene sacwè k' a dmoré crou et reclôs