Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Bodje « croejh- » ‎(« croes ») avou l’ cawete « -ete ».

PrononçaedjeCandjî

SustantifCandjî

singulî pluriyal
croejhete croejhetes

croejhete f.

  1. pitite croes.
    • N’ a nole si ptite måjhinete ki n’ åye si ptite croejhete.
  2. pitite croes, pitite poenne, pitit mehin.
  3. (mot des voyes et tchmins) croejhlaedje di ptitès voyes.
  4. (mot des scoles) (vî mot) pitit live di scole did dinltins, po-z aprinde les letes, k’ i gn a veut todi ene pitite croes dsu, çou ki vleut dire kel luçon cmincive pa on sene di croes.
    • Po-z aprinde li croejhete, I faleut bén troes moes ; Et po sawè speli Å moens shijh moes après. F. Quinaux.
  5. alfabet.
    • Vos iroz raprinde vosse croejhete.
    • I sait parfaitmint s’ croejhete. Motî d’ Nivele, a « cwèjète » (fråze rifondowe).
  6. prumirès kinoxhances so ene langue, on mestî.
    • base I n’ kinoxhe nén ddja l’ croejhete do marketigne, et i nos vôreut mostrer kimint fé del riclame.
  7. (mot d’ linwincieus) rapoirt des mots inte zels, dins ene langue ; rîles ki discrijhèt ces rapoirts la.
    • Il aveut scrît do côp "Ene pitite croejhete do rfondou walon" tot e walon.
    • On n’ si dispetrogne nén sol croejhete dins ene soce di Rcåzeus d’ walon.
  8. live di grammaire.
    • Li pus clapant trova, c’ est l’ metaedje eshonne des viebes del 3inme sôre, pask’ i n’ aparexhnut nén dins les croejhetes lidjwesses.

RatourneuresCandjî

  1. prôpe sinse di «ptite croes» :
    1. N’ a nole si ptite måjhinete ki n’ åye si ptite croejhete :
      1. (prôpmint), on meteut todi ene croejhete dins totes les måjhons, soeye-t i ådfoû, soeye-t i ådvins.
      2. (imådjreçmint) tertos a ses ptits mehins.
    2. emacralêye croejhete : (doûce creyance) pitite croes k’ on croylêye a tere, so on pazea u ene voye; on l’ retourêye d’ on rond, et leyî å mitan des çanses k’ on-z a froté so ene plåye; si ene djin ramasse les cwårs, on vout k’ i (elle) atrape vosse må et vos vos ndè serôz cwite.
  2. sinse di "ptit live po-z aprinde a lére"
    1. i n’ est co k’ al croejhete : i n’ sait co lére.
    2. i n’ est co k’ a ses croejhetes : i n’ fwait ki di cmincî.
    3. revoyî ene sakî al croejhete : el traiter d’ biesse, lyi dire d’ aler raprinde si mestî.
  3. dins l’ toponimeye
    1. Al Croejhete : di Rdû, di Lompré-el-Fåmene, di Djivri, d’ Ôlwè.
    2. El Cinse del Croejhete : di Nivele.
    3. A les Croejhetes : no d’ ene plaece di Miå.

ParintaedjeCandjî

SinonimeyeCandjî

Rilomêye do motCandjî

Li mot dins on tite di live, di gazete, di soce

OrtografeyesCandjî

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : S0, S24, S25, S40, O0, O2, O100, E213

RatournaedjesCandjî

± pitite croes
± croejhlaedje di ptitès voyes
± pitit mehin  Loukîz a : mehin
    ± prumirès kinoxhances so ene langue
    •   Francès : base (fr), notions fondamentales
    ± pitit live di scole did dinltins
    ± alfabet
    ± rapoirt des mots inte zels, dins ene langue