Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

Etimolodjeye 1Candjî

Do viebe « djaler », avou l’ cawete « -êye ».

PrononçaedjeCandjî

SustantifCandjî

singulî pluriyal
djalêye djalêyes

djalêye f.

  1. (nén contåve) (mot d’ meteyo) sôre di nive ki s' fwait pa edjalaedje del rozêye al tere.
    • Li djalêye a cût mes feves.
    • Les verdeures ont stî prinjhes del djalêye.
  2. tins ådzo d' zero dgrés.
    • Pa ç' djalêye ci, nos irans a l' glissoere sol fosse.
    • A l' ivier, cwand les stoeles xhinèt les dints, c' est sene di djalêye Michel Anselme (fråze rifondowe).
    • Ci pire la n' aléve nén po basti: ele tournéve a rén avou les plouves et les djalêye (ramexhné pa Jean Germain).
  3. (contåve) nute k' il î fwait dizo d' zero dgré.
    • Gn a co yeu troes djalêyes e moes d' may.
RatourneuresCandjî
  1. blanke djalêye, claire djalêye : edjalaedje del rozêye del nute, dabôrd k' i n' djale nén do djoû. F. gelée blanche.
  2. poyowe djalêye : djalêye ki leye come des poys après les fis, les åbes. On dit eto: djivronde. F. givre.
  3. poyowe djalêye est d' pô d' durêye; u : li (blanke) djalêye a s' cou rlavé : i rploût docô après.
  4. li djalêye do vénrdi sint ni fwait pont d' toirt ås fleurs : : doûce creyance
  5. djalêye e moes d' avri et d' may, c' est des mizeres a tot sketer : paski totes les verdeures ki vnèt d' esse semêyes, les åbes ki boutèt vont edjaler.
  6. noere djalêye, djalêye ki coixhe : grand froed di hôte bijhe.
  7. li tins eva al djalêye u : si va mete al djalêye u : si rtape a djalêye : i va fé dizo zero tins del nute.
  8. del nive dissu des broûs, del djalêye divant troes djoûs
  9. el djalêye a s' cou rlavé : : i ploût dsu.
  10. djalêye e-n avri ey e may, c' est des mizeres a tot sketer :
SinonimeyeCandjî

emårlaedje, mårlaedje, måle, råle, relêye

Omofoneye possibeCandjî
OrtografeyesCandjî
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Ôtès ortografeyes (avou des sourdants nén rkinoxhous) :


RatournaedjesCandjî
rozêye prinjhe ådzo d' zero dgrés
tins ådzo d' zero dgré

Etimolodjeye 2Candjî

Do viebe « djaler », avou l’ cawete « -êye » (après Lidje, «djalêye» et après Tchålerwè, «djèléye» ), avou assaetchance do francès «gelée» (so Nameur et l' Basse Årdene, «jèléye»).

PrononçaedjeCandjî

SustantifCandjî

singulî pluriyal
djalêye djalêyes

djalêye f.

  1. (amagnî) sôre di prinjhe sirôpe, k' on fwait avou sacwants fruts (gurzales, pemes, poeres).
    • Dj' a mindjî del djalêye so m' tårtene.
  2. djus d' tchå raclairi, et divnou glumiant.
    • Del djalêye di vea.
    • On nos a siervou on pî d' pourcea avou toplin del djalêye.
  3. (noûmot pa stindaedje do sinse) prodût tchimike del minme cogne, k' on saetche di des ales.
    • I plonkèt dins l' aiwe po ramasser les ales, k' i rvindèt po fé del djalêye.
Mots d’ aplacaedjeCandjî
OrtografeyesCandjî
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : R13


RatournaedjesCandjî
  • F. gelée, gélatine.
  • F. gelée.
  • F. gel, agar-agar.

Waitîz etoCandjî

  Lijhoz l’ årtike djalêye (discramiaedje) so Wikipedia