påte

Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Tayon-bodje patwès latén «secale» (minme sinse).

PrononçaedjeCandjî

SustantifCandjî

singulî pluriyal
swele sweles

swele o.

  1. (plante) dinrêye avou on longou strin et on ptit fén grin, ki vént bén dins les pôvès teres (såvlon et edjåjhe), e sincieus latén : Secale cereale.
    • E l' Årdene, dinltins, on n' magnive ki do pwin di speate u do pwin d' swele.
    • Avou li strin d' swele, on fjheut des toets et des tchetoeres.
    • On seméve sovint do swele dins les trucreyes
    • On dnéve do setch swele a respirer ås tchvås k' avént les brontches tcherdjeyes.
    • On-z ecråxhive les coshets avou do swele Motlî d’ Tchonveye (fråze rifondowe).
    • I n' magnèt k' do pwin d' swele et des canadas Motî d’ Djivet (fråze rifondowe).
    • On fjheut des loyéns po loyî les djåbes avou do strin d' swele
    • Li pwin d' swele est pus macasse kel pwin d' frumint Motî del Fagne et del Tieraxhe (fråze rifondowe).
    • Po l' awousse, li fåtcheu esteut shuvou pa ses aidants ki rlevént l' djavea, el coûtchî so on loyén fwait avou do strin d' swele et î fé des djåbes G. Michel (fråze rifondowe).
    • Nosse Batisse est d' bén måva pwel; l' oraedje d' ersè, ça frè co flaxhî les sweles (Georges Themelin).
    • On ledjir vint caressive ses croles, coleur di swele bén meur H. Matterne (fråze rifondowe).
  2. pwin fwait avou les grins di ç' plante la.
    • I viként d' grayons et d' swele, si on pout apler ça s' nouri Motî do Virwin (fråze rifondowe).

RatourneuresCandjî

  1. Li swele voet voltî s' mwaisse eraler u : i fåt kel swele vos voeye raler cwand vos l' avoz semé : I nel fåt nén rcatchî dtrop.
  2. Li swele ès seme dins l' poussire, eyet l' grin dins les broûs : El fåt semer cwand i fwait setch.
  3. fé pesteler l' swele påzès biesses : ancyinne tecnike ki replaecive li rôlaedje, po kel swele ki leve sitokele.
  4. djus d' swele : peket.

Mots d’ aplacaedjeCandjî

swele-frumint

SinonimeyeCandjî

rigon, waessin, blé, grin

Dizotrins motsCandjî

Sipårdaedje do motCandjî

Basse Årdene (Coutchant), w. do Mitan (Nonne), w. do Coûtchant (Nonne)

OrtografeyesCandjî

E li scrîta (1100-1600) :
Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :
Li mot n’ est nén dins : R13

RatournaedjesCandjî

Secale cereale

Waitîz etoCandjî

  Lijhoz l’ årtike swele so Wikipedia