Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

 
cron åbe
  Cisse pådje u ci hagnon ci est co a scrire, u a mete d’ adrame. Si vos avoz des cnoxhances so l’ sudjet, vos l’ ploz fé vos-minme.

Etimolodjeye: tîxhon krom, krumm (minme sinse). Ou purade gayelike, cf. burton kromm, gayelike escôswès crom, çou k' esplike bén douvént ki l' femrin walon est crombe et nén crone.

AddjectifCandjî

singulî pluriyal
omrin cron crons
femrin padrî crombe crombes
femrin padvant crombe crombès

cron omrin (come addjectif djondrece, metou padvant u padrî l’ no)

I. [addj.]

  1. stroupyî, tot djåzant d' ene djin avou ene crawieusté do coir å skepiaedje, u après èn accidint.
    • Si efant est tot cron Motî Forir (fråze rifondowe).
    • Il a dmoré cron après si accidint Motî d’ Nivele (fråze rifondowe).
    • Il a dmoré cron d' aveur yeu s' djambe rompowe Motî del Lovire (fråze rifondowe).
    On dit eto: crawieus, xhalé, halcrosse.
    F. difforme, handicapé, infirme.
  2. ployî, metans: tot djåzant do dos d' ene djin ki rote a baxhete.
    • Dins l' yô ki n' el frexhixh ddja pus, Ele va todi, tote crombe; ele shût L' tchimin ki shût les måjhons trisses Franz Dewandelaer (fråze rifondowe).
    On dit eto: vôssé, tchamlou.
    F. courbé, voussé.
    fé s' cron dos : vôsser s' dos (kécfeye di sogne d' esse gueuyî).
    F. faire le gros dos, courber l'échine.
    awè des crombès djambes : aveur des djambes come des tchames, avou les djnos å dfoû, come onk k' åreut crexhou so on tonea.
    F. bancal, cagneux, tortu.
    awè des crons doets : haper åjheymint les cayets des ôtes.
    rl a: cron-doet.
    F. voleur, pikpocket.
    fé l' cron doet : ramasser ene paile avou l' dos di l' erî-doet.
    rl a: raeziner.
    cron fortchet : havet (fotche a rployés dints).
    On dit eto: , cro, turbet.
  3. toirdou (owe).
    • El baston est tot cron; ene pîce di bos tote crombe.
    • Divant d' atchter on manche di hatche, fåt bén rwaitî s' i n' est nén cron Motî del Fagne et del Tieraxhe (fråze rifondowe).
    On dit eto: crawieus.
    F. tordu, tortu, bancal, bancroche, contrefait.
    fé ene crombe boke : crawyî del boke, pask' on n' est nén binåjhe.
  4. nén droet.
    On dit eto: crawieus.
    • On cron tchmin.
    F. tortueux.
    avou s' cou tot cron : honteus, djinné.
    • Cwand dj' lyi a yeu dit ses cwate verités, el faleut vir sôrti avou s' cou tot cron (P. Defagne).
    F. gêné, penaud, humilié, interdit, la queue entre les pattes.
    Crontchamp : no d' ene plaece di Francortchamp.
  5. rabodrou.
    On dit eto: crontchou.
    F. ramassé, trapu.
  6. nén djusse, nén vraiy, nén comifåt.
    crombe comission : fåsse comission.
    crombe djesse : djesse nén comifåt.
    • I n' fåt nén fé des crombès djesses E dansant el tango walon (R. Hancre, tchanté pa Bob Dechamps (fråze rifondowe).
    F. geste suspect, louche, déplacé.
  7. (dins ene fråze di noyaedje): nén l' pus ptit(e), nén on fayé.
    F. pas le moindre, foutu, pas un sacré.
    Èn pus awè on cron liård, ene crombe djigue : èn pus aveur ene fayêye mastoke.
    F. le moindre sou.
    èn nén cnoxhe ene crombe lete : èn saveur ni lére ni scrire.
    F. ignorant, illettré, analphabète.
  8. (mot d' éndjolisse) ki n' est pus come ça divreut esse, tot cåzant d' on fitchî, d' ene plactêye, pask' i gn a des bokets ki s' ont pierdou ou ki ds ôtes s' ont vnou stitchî dvins.
    • Dji n' a savou lére vosse fitchî, il esteut tot cron.
    • Les prumirès tchikes di Pentium fabrikêyes pa Intel avént on bug ki fjheut ki l' precizion d' cårculaedje esteut crombe cwand on fjheut ene operåcion di pårtaedje e coma flotant (fdiv). (P. Sarachaga).
    F. corrompu.
    Ingl. corrupted.

II. [adv.] di triviè. I rote cron: il a les djambes toirdowes. T' as côpé tot cron. I s' tént todi tot cron. Nosse pemî a crexhou tot cron Motî del Fagne et del Tieraxhe (fråze rifondowe). F. de travers.

  1. awè les iys ki rwaitèt cron : vey bablou.

III. [o.f.n.] emantcheu. Cwand i djouwe ås cåtes, i fåt todi k' i fwaiye el cron Motî del Lovire (fråze rifondowe). On dit eto: crombin. F. tricheur, voleur, escroc.

IV. Cron, Crombe [n.dj.] såvadje no. Disfondowes: cron, crombe, cronk.

ParintaedjeCandjî

Mots d’ aplacaedjeCandjî