Flag of Wallonia.svg Walon (Rifondou)Candjî

EtimolodjeyeCandjî

Tayon-bodje vî francike * « targen » (« trinner, hertchî, astårdjî »), racuzinåve avou vî francès « targier », et l’ inglès « tarry » ; çou ki dene on mot avou l’ cawete di codjowaedje «  » des viebes.

PrononçaedjeCandjî

ViebeCandjî

Djin et tins Codjowa
Cåzant Ind. pr. (dji, dj’) tådje
Atôtchî(s) Ind. pr. (vos, vs) tårdjîz
Cåzants Ind. pr. (nos, ns) tårdjans
Rwaitants Ind. pr., nam. (i/il, ele/elle) tådjnut
Cåzant Ind. fut. (dji, dj’) tådjrè
Cåzant D.I.E. (dji, dj’) tårdjive
Cåzant Suddj. pr. (ki dji, dj’) tådje
pårt. erirece (dj’ a, vos av) tårdjî
Ôtes codjowaedjes come tcherdjî

tårdjî (v. sins coplemint)

  1. aler doûçmint, prinde si tins.
    • Pocwè don n' nén tårdjî Po mia waitî ? Andrée Bacq (fråze rifondowe).
    • I lyi a dmandé eyu çk' elle aléve; li pôve efant n' saveut nén ki c' esteut dandjreus do tårdjî po schoûter on leu.
    • Ele tårdjive a vni. L' aveut ele co balté ? Mins vo l' la k' arive. Jean-Pierre Dumont (fråze rifondowe).
  2. aler trop doûçmint (sovint dins ene fråze di noyaedje).
    • Ça n' a pus waire tårdjî. Sognî on moes pa mes deus medcéns, li Conte ravizéve ene poureye poere. Lorint Hendschel, So l’ Anuti.
    • Ça n' a nén tårdjî. Mes soverdeas ont vnou onk a onk s' astaper so l' åbe li pus près do cwåré. Émile Gilliard (fråze rifondowe).
    • C' est ene andje, nosse dame, Dit-st i, dji so vnou Del pårt di Djezus Ki vout rawè s' mame. Mareye ni tådje nén. Ca po l' emoenner, Ene nûleye est presse Jean de Lathuy (fråze rifondowe).
    • On sait bén k' l' efant n' tådjrè pus do bouxhî les troes côps et, el sårît i noyî, cisse cope la vike asteure come so des tchôdès cindes Jean Rode (fråze rifondowe).
  3. ratinde.
    • André diveut rintrer a s' sicole li londi d' après et leye, elle aveut-st èn ome, ene måjhone et èn efant. Li mî esteut do tårdjî ene miete. Dimander po dvoircî, vinde si måjhone et vni viker e Walonreye adlé lu, avou si efant. Jean-Pierre Dumont (fråze rifondowe).
    • I tådje ene miete d' ashî, po s' ripoizer. Auguste Laloux (fråze rifondowe).
  4. aler trop doûs, tot djåzant d' ene ôrlodje.

RatourneuresCandjî

  1. sins tårdjî
    • I schoûte et responde sins tårdjî. Andrée Bacq (fråze rifondowe).

ParintaedjeCandjî

SinonimeyeCandjî

OrtografeyesCandjî

Après 1900, foû rfondou (Feller, Feller ricandjî, nén Feller) :

RatournaedjesCandjî

aler doûçmint, prinde si tins
aler trop doûçmint
ratinde  Loukîz a : ratinde